Peter Lynch: “Tôi chưa bao giờ khuyên mọi người đầu tư vào thị trường chứng khoán”

Cựu quản lý quỹ Fidelity Magellan huyền thoại và tác giả cuốn sách tiên phong về đầu tư “One Up On Wall Street”, đã nhấn mạnh điểm này trong cuộc trò chuyện với Yahoo Finance khi thảo luận về những thay đổi kể từ khi cuốn sách đó ra mắt lần đầu.

“Vì vậy, lý do tôi viết cuốn ‘One Up On Wall Street’ là để giúp những người muốn đầu tư. Tôi không nói rằng hãy làm điều đó, nhưng nếu bạn làm, thì phải làm theo một cách nhất định. Nếu bạn không làm theo cách đó, bạn có thể sẽ gặp phải kết quả không may mắn” Peter Lynch cho biết.

Kể từ lần xuất bản đầu tiên vào năm 1989, gần hai triệu bản sách đã được bán trên toàn thế giới và được dịch sang 23 ngôn ngữ. Các cuốn sách tiếp theo của Lynch bao gồm “Beating the Street” và “Learn to Earn: A Beginner’s Guide to the Basics of Investing and Business”.

Không hề quá lời khi nói rằng Lynch là ngôi sao nhạc rock của thế giới đầu tư trong suốt 13 năm ông nắm quyền điều hành Magellan, từ năm 1977 đến năm 1990 — nhiệm vụ mà ông bắt đầu khi mới 33 tuổi.

Lynch đã dẫn dắt một trong những quỹ tương hỗ thành công nhất trong lịch sử. Trong suốt thời gian ông điều hành, quỹ Magellan của Fidelity đã đạt được lợi nhuận trung bình hàng năm là 29,2% cho những nhà đầu tư nắm giữ cổ phiếu trong suốt thời gian đó.

Nói cách khác, nếu bạn đầu tư 1.000 đô la vào Magellan vào ngày 31/5/1977 và giữ đến ngày 31/5/1990, khoản đầu tư nhỏ đó sẽ tăng vọt lên khoảng 28.000 đô la. Đây là quỹ tương hỗ hoạt động tốt nhất thế giới dưới sự giám sát của ông, tăng từ khoảng 18 triệu đô la tài sản lên hơn 14 tỷ đô la với hơn một triệu cổ đông.

Ông nói: “Vào thời điểm tôi nắm quyền, cứ 100 người Mỹ thì có một người đầu tư vào Magellan“. Thật đáng kinh ngạc.

Danh tiếng của Peter Lynch không phải là thứ được tạo nên từ phép màu, mà là từ một cách tiếp cận đầu tư đơn giản. Bí quyết thành công của ông, “mua những gì bạn biết“, là một lời giải thích thông thường mà hầu hết mọi người đều có thể hiểu và làm theo mà không cần bất kỳ kiến ​​thức chuyên sâu nào. Bạn, gia đình và bạn bè của bạn đang mua những hàng hóa và dịch vụ nào? Hãy sử dụng điều đó làm manh mối để bắt đầu tìm hiểu thêm về công ty đó.

Peter Lynch hiện đang giữ chức Phó chủ tịch của Fidelity Management & Research, đã nghỉ hưu khỏi Magellan ở tuổi 46 vào năm 1990.

Dưới đây là một số đoạn trích đã được chỉnh sửa từ cuộc phỏng vấn của Peter Lynch với Yahoo Finance:

Nhìn lại cuốn sách “One Up On Wall Street”, có điều gì ông muốn thay đổi không?

Tôi sẽ không thay đổi bất cứ điều gì. Doanh số bán hàng thật đáng kinh ngạc. Thật sự là ngoài sức tưởng tượng. Vì vậy, điều đó khá thú vị. Tất cả tiền bản quyền tôi nhận được, vợ chồng tôi đều quyên góp cho từ thiện, và tiền vẫn đang tiếp tục được gửi đến. Tôi không làm điều này để kiếm lời.

[Nhưng] tôi thấy thật khó chịu khi mọi người không cẩn thận hơn. Bây giờ, internet là thứ mà 35 năm trước không có, và giờ đây mọi người tìm kiếm thông tin về tủ lạnh, vé máy bay, kỳ nghỉ… nhưng rồi họ lại bỏ ra 10.000 đô la hoặc một số cổ phiếu mà họ nghe nói đến ở một bữa tiệc hoặc trên xe buýt.

Vì một lý do nào đó, mọi người thường dùng cụm từ “chơi chứng khoán“. Đó là một động từ rất nguy hiểm. Bạn không nên “chơi” thị trường. Và có lẽ tôi đã không nhấn mạnh điều đó đủ trong cuốn sách. Điều rất quan trọng cần chỉ ra là, tôi không hề nói hãy đầu tư vào thị trường chứng khoán. Vì vậy, lý do tôi viết cuốn “One Up On Wall Street” là để giúp những người muốn đầu tư.

Những thay đổi lớn nhất đối với nhà đầu tư hiện nay kể từ khi ông viết cuốn “One Up” là gì?

Hiện nay dữ liệu dễ tiếp cận hơn nhiều. Những việc tôi vừa nói giờ đây dễ dàng hơn rất nhiều đối với người dân bình thường, những người muốn tự mình làm việc.

Khoảng 35 năm trước, tất cả chúng ta, ví dụ như Nike, đều chờ đợi báo cáo quý của họ đến văn phòng, đến phòng thư tín. Chúng ta mở thư ra và nói, ‘Tuyệt vời, cuối cùng thì hàng tồn kho của họ cũng giảm rồi.’ Họ đã tích trữ quá nhiều. Chúng ta sẽ đi mua thêm Nike. Giờ thì mọi thứ diễn ra tức thì. Và người dân bình thường cũng nhận được thông tin cùng lúc với tất cả các nhà đầu tư chuyên nghiệp và mọi người trên khắp thế giới.

Có rất nhiều thông tin hữu ích. Họ đăng tải bài thuyết trình cho nhà đầu tư lên mạng, công bố kết quả kinh doanh. Bạn có thể xem bảng cân đối kế toán mà không cần phải viết thư cho công ty, và họ gửi báo cáo quý qua đường bưu điện, trong khi báo cáo đó đã cũ cả tháng rồi. Thông tin dành cho công chúng đã tăng lên đáng kể. Nếu họ muốn tự mình làm việc ngày nay, thì rất đơn giản. Có nhiều thông tin hơn hẳn.

Và giờ phí môi giới đã giảm rất nhiều. Nhưng chỉ vì chi phí giảm, đừng vội trở thành một nhà đầu tư. Ví dụ, mua ba cổ phiếu mỗi ngày, rồi thứ Sáu bán ba, và tuần sau lại mua ba nữa. Đó không phải là đầu tư. Đó là đánh bạc.

Luận điểm chính của ông vẫn không thay đổi — đó là bạn nên mua cổ phiếu của những công ty mà bạn biết rõ. Đúng không?

Đó là bước đầu tiên. Nhưng bạn cần biết thêm một số bước khác. Giả sử giá cổ phiếu của hai công ty đã giảm từ 50 đô la xuống còn 4 đô la. Một công ty có khoản nợ 300 triệu đô la, công ty kia không có nợ và có 200 triệu đô la tiền mặt. Cả hai đều đang thua lỗ. Bạn nên mua cổ phiếu của công ty nào? Bạn nên xem xét công ty nào?

Nếu bạn có thể cộng bốn với bốn và được kết quả khá gần tám, bạn có thể xử lý được bảng cân đối kế toán. Hãy nhìn vào bên trái, xem họ có bao nhiêu tiền mặt. Nhìn vào bên phải, xem họ có bao nhiêu nợ? Cả hai đều đang thua lỗ. Tại sao tôi lại mua cổ phiếu của một công ty có bảng cân đối kế toán tồi tệ như vậy?

Bạn cần hiểu câu chuyện của công ty.

Ví dụ, đầu năm giá cổ phiếu của tôi là 20 đô la, đến một thời điểm nào đó trong năm, nó được giao dịch ở mức 28 đô la, sau đó là 14 đô la, và kết thúc năm ở mức 20 đô la. Trong suốt năm, giá cổ phiếu đã tăng từ 14 đô la lên 28 đô la. Vậy bạn sẽ làm gì? Nếu bạn hiểu được diễn biến giá, và nếu giá giảm, bạn sẽ mua thêm.

Làm sao bạn biết khi nào câu chuyện đã đi đến hồi kết?

Các công ty rất năng động. Mọi thứ đều thay đổi.

Khi Walmart tròn 25 tuổi, giá trị của nó đã tăng gấp 10 lần. Wow, một chiếc túi đựng hàng 10 túi, điều đó giờ đã không còn nữa.

Nhưng họ chỉ có mặt ở 18% lãnh thổ Hoa Kỳ — một công ty 25 năm tuổi chỉ chiếm 18% thị trường. Chủ yếu là các thị trấn nhỏ, thành phố nhỏ. Sau đó, thị phần tăng từ 18% lên 23% rồi 26%, và trong ba thập kỷ tiếp theo, họ tiếp tục phát triển và đánh bại Sears và Kmart một cách ngoạn mục. Thị phần sau đó tăng gấp 30 lần.

Bạn phải hỏi: Trận đấu bóng chày đang ở hiệp thứ mấy?

Tôi từng giữ một vị trí quan trọng ở McDonald’s vào những năm 80, và mọi người nói rằng giá cả ở đó quá cao. Nhưng họ đã bỏ qua một điều, đó là trên thế giới có đến 200 quốc gia. McDonald’s đã vươn ra thị trường quốc tế và tiếp tục phát triển trong hai hoặc ba thập kỷ tiếp theo. Tất nhiên, tôi không khuyến khích đầu tư vào Walmart hay McDonald’s.

Nhưng đó là hiệp đấu nào trong trận bóng chày? Có phải McDonald đang thi đấu ở những hiệp giữa trận? Có thể… họ có mặt ở mọi thành phố trên khắp nước Mỹ. Có thể ở đây không còn chỗ, nhưng ở nước ngoài thì… Điều tương tự cũng xảy ra với Starbucks. Bạn biết đấy, số lượng Starbucks bên ngoài nước Mỹ nhiều hơn rất nhiều so với bên trong nước Mỹ.

Một trong những lời khuyên cốt lõi của ông là hãy có tầm nhìn dài hạn.

Trừ khi câu chuyện thay đổi.

Đến một thời điểm nào đó, Toys ‘R’ Us từ một câu chuyện tuyệt vời đã trở thành một câu chuyện tồi tệ. Tương tự với Staples. Tương tự với Gap. Tương tự với Limited. Khi Gap và Limited có mặt ở mọi trung tâm thương mại trên khắp nước Mỹ, họ có thể đi đến đâu? Chẳng hạn như Starbucks và McDonald’s, Coca-Cola và Johnson & Johnson đã mở rộng sang khoảng 50 quốc gia khác. Ý tôi là, tôi thấy bốn cửa hàng Burger King ở Istanbul. Tôi thấy Popeyes ở Hồng Kông và Singapore. Bạn phải chắc chắn rằng mình đang theo dõi câu chuyện. Bạn không chỉ mua sản phẩm rồi quên đi.

Phải nói là, ôi trời.

Ai mà ngờ được chuyện gì đã xảy ra với Xerox? Ai mà ngờ được chuyện gì đã xảy ra với Eastman Kodak? IBM? Xerox? Bạn phải tiếp tục theo dõi câu chuyện.

Ông sẽ khuyên gì cho một người trẻ mới bắt đầu đầu tư vào thị trường hiện nay về việc đánh giá các công ty?

Hãy thử lập một danh mục đầu tư ảo trị giá 100.000 đô la Mỹ gồm ít nhất 10 cổ phiếu để xem bạn có giỏi việc này không. Bạn cần viết được ít nhất ba hoặc bốn gạch đầu dòng – thậm chí không cần viết cả câu. Tại sao tôi lại sở hữu cổ phiếu này? Ba tháng sau, hãy xem điều gì đã xảy ra với thực tế. Và ba tháng nữa, hãy nhìn lại thực tế, giá trị, câu chuyện đã thay đổi như thế nào, các yếu tố cơ bản đã ra sao?

Giờ thì bạn đã sẵn sàng lên đường rồi.

Điều quan trọng nhất là phải theo dõi sát sao những yếu tố cơ bản trong hoạt động kinh doanh của công ty. Bạn biết đấy, những chiến thuật kiểu “mua thấp bán cao, mua cao bán cao hơn” cũng ổn thôi.

Tesla và Apple là những ví dụ điển hình. Nhưng tôi không khuyên bạn nên mua cổ phiếu của chúng.

Chiến lược của ông để đầu tư thành công là gì?

Một trong những cách tôi làm ăn thành công là mua lại các công ty nhỏ. Có một công ty mà tôi thậm chí còn không phát âm được tên: Au Bon Pain Co. Họ đã mua lại Công ty Bánh mì St. Louis vào năm 1993 với giá 23 triệu đô la và đổi tên công ty thành Panera. Sau đó, Panera được JAB Holding Co. mua lại với giá 7,5 tỷ đô la và trở thành một công ty tư nhân.

Rồi còn những câu chuyện bất ngờ nữa. Hãy nhìn Stop & Shop, cửa hàng tạp hóa gần nhà tôi, ban đầu chỉ có ở Boston, sau đó họ mở thêm Super Stop & Shop và đóng cửa cửa hàng cũ. Cửa hàng mới có thể lớn gấp đôi, gấp ba lần cửa hàng cũ.

Đây là những gì họ làm. Họ không kiếm được tiền từ sữa, không kiếm được tiền từ bánh mì, và nhiều thứ khác họ thỉnh thoảng chỉ hòa vốn. Nhưng nếu bạn mua một tấm thiệp sinh nhật cho mẹ hoặc con cái, bạn không hề biết đó là một món hời lớn đối với họ. Cửa hàng tạp hóa thu được lợi nhuận khổng lồ từ tấm thiệp sinh nhật đó — gấp hai hoặc ba lần lợi nhuận bình thường, cộng thêm việc họ còn mở thêm hiệu thuốc để thu hút khách hàng. Đó là một món hàng bán được tới 10 túi. Và điều đó thật đáng kinh ngạc.

Ngoài ra còn có những trường hợp phục hồi mạnh mẽ mà bạn sẽ nghe nói đến nếu bạn làm việc trong ngành này, ví dụ như ngành thép, bảo hiểm, vận tải biển, hóa chất, đường sắt, bạn có thể thấy mọi thứ tốt hơn trước khi các nhà quản lý quỹ ở Phố Wall nhận ra điều đó.

Bạn không cần quá nhiều những thứ này trong đời. Khi mọi thứ chuyển từ tồi tệ sang tạm ổn, bạn có thể kiếm được rất nhiều tiền.

Có điều gì ông đã bỏ lỡ mà bạn cảm thấy tiếc nuối không?

Đúng vậy. Cách đây 30 năm, chuyện này ngớ ngẩn thật! Tôi đã có một cơ hội tuyệt vời để kiếm được cả gia tài nhờ Apple. Con gái tôi mua cho tôi một chiếc iPod để nghe nhạc.

Tôi không xem qua sản phẩm của Apple.

Apple không giống như các công ty công nghệ sinh học. Chúng thực sự rất phức tạp. Chúng đang ở giai đoạn một, giai đoạn hai, giai đoạn ba. Chúng là những phân tử lớn, phức tạp. Ý tôi là, khả năng bạn biết rằng mình sẽ tạo ra sự khác biệt trong lĩnh vực công nghệ sinh học, ngay cả khi bạn là một nhà sinh học, là khá khó.

Nhưng Apple không phải là một công ty phức tạp. Đối với tôi, nó không phải là công ty công nghệ cao.

Đầu những năm 2000, iPod được bán với giá 225 đô la, tôi nghĩ vậy. [iPod được phát hành vào tháng 10 năm 2001.] Và họ kiếm được khoảng 175 đô la lợi nhuận. Nhưng công ty không làm ăn tốt lắm. Họ bán máy tính với giá 900 đô la, chỉ kiếm được 25 đô la.

iPod đã làm thay đổi hoàn toàn cục diện của công ty.

Đó là lúc nó bùng nổ. Và rồi iPhone xuất hiện. [Nó ra mắt năm 2007.] À, nhân tiện, tôi nghĩ giá cổ phiếu là 9 đô la, không nợ và có 4 hoặc 5 đô la tiền mặt mỗi cổ phiếu.

Khác với Bethlehem Steel hay US Steel, Apple không có những nhà máy khổng lồ và tất cả thiết bị đó. Tất cả những thứ này đều do người khác sản xuất. Họ có bảng cân đối kế toán rất tốt. Nếu tôi làm theo lời khuyên của chính mình, tôi đã có thể kiếm được lợi nhuận gấp 10 lần hoặc hơn từ Apple. Tôi đã thực sự bỏ lỡ cơ hội đó.

Quan điểm của ông về những điều kỳ lạ nảy sinh từ đại dịch như cơn sốt tiền điện tử và cổ phiếu meme là gì?

Chúng luôn ở đó. Ý tôi là, luôn có những giai đoạn mà mọi thứ trở nên điên rồ theo chiều hướng tích cực. Bạn còn nhớ bong bóng hoa tulip nổi tiếng cách đây hàng trăm năm không?

Ngày nay, có nhiều người chơi cá cược hơn. Bạn có thể cá cược vào một trận bóng rổ. Không phải là đặt cược ai sẽ thắng, mà là đặt cược xem cầu thủ đó sẽ thực hiện cú ném phạt tiếp theo khi nào?

Đáng tiếc là hiện nay mọi người hay suy đoán nhiều hơn.

Hiện nay có nhiều loại cổ phiếu mới hơn so với thời tôi còn điều hành Magellan. Có cổ phiếu cần sa, cổ phiếu marijuana, cổ phiếu tiền điện tử, cổ phiếu cá cược thể thao. Ý tôi là, có vô số cổ phiếu công nghệ sinh học. Những loại đó trước đây không hề tồn tại. Hiện nay có nhiều cách để đánh bạc hơn so với 35 năm trước. Điều đó có nghĩa là có nhiều cách để thua hơn.

Liệu tất cả chỉ xoay quanh việc làm bài tập về nhà?

Một điểm tôi đã nêu trong cuốn One Up mà đến nay vẫn đúng là: cơ quan quan trọng nhất trong cơ thể bạn khi nói đến đầu tư không phải là não, mà là dạ dày.

Bạn phải làm việc và vận dụng trí óc, nhưng ai đủ can đảm khi những chuyện tồi tệ xảy ra, như giá dầu tăng, suy thoái kinh tế, dịch COVID, cuộc xâm lược Ukraine, người dân bị sát hại khắp nơi, sự kiện ngày 6 tháng 1 và những gì đã xảy ra ở Washington, DC? Đây là những sự kiện xảy ra và sau đó thị trường sẽ đi xuống.

Bụng bạn có phản ứng thế nào không? Bạn có thức giấc giữa đêm không? Ý tôi là, bạn có thể ngủ với đống cổ phiếu của mình không? Nếu bạn thức dậy lúc 3 giờ sáng và xem xét mọi thứ, bạn không nên đầu tư.

Ông còn điều gì muốn chia sẻ trước khi kết thúc không?

Ngay cả khi một sản phẩm trông đẹp mắt, bạn vẫn phải tự hỏi: Liệu công ty đó có kiếm được tiền không? Họ có đang kiếm được tiền không? Bạn bước vào một cửa hàng và thốt lên: “Tuyệt vời!”. Nhưng có thể bạn đã bước vào cửa hàng Gap thứ 240 hoặc cửa hàng Limited thứ 300 và thấy nó hấp dẫn. Nhưng thực tế chỉ có chỗ cho 248 cửa hàng như vậy. Một số người đã nói với tôi: “Tôi đã nghe lời anh, và ngay lập tức bước vào cửa hàng rồi mua nó.”

Tôi chưa từng nói điều đó.

Đây mới chỉ là khởi đầu của bài tập. Lúc này mọi thứ mới trở nên thú vị. Để tôi làm việc thêm một chút nữa. Điều quan trọng là nó rất vui và việc nghiên cứu cổ phiếu cũng rất thú vị. Việc này không giống như làm thuế. Nếu bạn không hiểu bảng cân đối kế toán, hãy chuyển sang cổ phiếu khác. Nếu bạn không hiểu cách họ hạch toán hoặc không thể hiểu được hoạt động của công ty khi nhìn vào các con số, hãy thử một cổ phiếu khác.

Bạn học được rất nhiều điều. Có lẽ tôi đúng 6 lần trong 10 lần, hoặc có thể 6 lần rưỡi. Nhưng những lần giá cổ phiếu giảm, nếu câu chuyện khả quan, tôi sẽ mua thêm.